የክሪፕቶ ማስተላለፊያ ደህንነት ማለት የመላኪያ ቁልፍን ከመጫን በፊት ያለውን ሙሉ ሂደት መቆጣጠር ነው። በአዲስ አበባ ያለ ተጠቃሚ ክሪፕቶን ወደ ውጭ ለሚገኝ ሰው፣ ወደ ሌላ ልውውጥ ወይም ወደ የግል ቦርሳ ሲልክ ሶስት ነገሮችን በአንድ ጊዜ ይገመግማል፤ የሚላክበት አድራሻ፣ የሚጓዝበት ኔትወርክ እና ገንዘቡን በመጨረሻ የሚቆጣጠረው ሰው ወይም ቦርሳ። አንዱ ቢሳሳት በብሎክቼይን ላይ የታየ ማረጋገጫ ገንዘቡ በትክክል ደርሷል ማለት አይሆንም።
ማስተላለፊያው አንድ ጉዞ አይደለም
ብዙ ሰዎች ሂደቱን ከላኪው ወደ ተቀባዩ ቀጥታ መስመር እንደሆነ ያስባሉ። በእውነቱ ግን መላኪያው ከልውውጡ ወይም ከቦርሳው ይወጣል፣ ኔትወርኩ ግብይቱን ይመዝግባል፣ ተቀባዩ መድረክ ደግሞ ለመቀበል ይፈትሻል። የመጨረሻው ደረጃ በአንዳንድ ልውውጦች በእጅ ማረጋገጫ፣ በተወሰነ የማረጋገጫ ብዛት ወይም በአገልግሎት መዘግየት ሊቆይ ይችላል። ስለዚህ የግብይት መለያ ቁጥር መኖሩ ጠቃሚ ማስረጃ ነው፣ ግን ተቀባዩ ሂሳብ ላይ ገንዘቡ እስኪታይ ድረስ የመጨረሻ ማረጋገጫ አይደለም።
የአድራሻ ስህተት ቀስ ብሎ አይመለስም
አድራሻን በቅጂ መለጠፍ ቀላል ቢመስልም በመካከል የሚቀየር ክሊፕቦርድ፣ የተሳሳተ የQR ኮድ ወይም በአንድ ፊደል የተለየ አድራሻ ትልቅ ኪሳራ ያመጣል። በላኪ ገጽ ላይ የተቀባዩን ስም ብቻ አትመኑ፤ አድራሻውን በመጀመሪያና በመጨረሻ ገጸ ባህሪ ያወዳድሩ፣ በተቻለ መጠንም በተለየ የመግባቢያ መንገድ ከተቀባዩ ጋር ያረጋግጡ። አድራሻ ከተቀየረ በኋላ ወዲያውኑ ሙሉ መጠን አትላኩ። ትንሽ ሙከራ እንኳን ተሳሳተ ቦታ መድረሱን ሊያሳይ ይችላል።
ኔትወርክ ስም ብቻ አይበቃም
አንድ ንብረት በብዙ ኔትወርኮች ሊታይ ይችላል። ለምሳሌ የUSDT መቀበያ አድራሻ በERC-20 እና በTRC-20 አካባቢ ሊሰጥ ይችላል፣ ይህ ግን ሁለቱ መንገዶች ሁልጊዜ ተቀባዩ ልውውጥ ላይ እንደሚታዩ አያረጋግጥም። የመላኪያ ገጹ እና የተቀባዩ ገጹ ተመሳሳይ ኔትወርክ ስም እንዳላቸው ይፈትሹ። የክፍያ መጠን ብቻን ሳይሆን የመመለሻ አማራጭ፣ የማረጋገጫ ጊዜ እና ተቀባዩ ለዚያ ኔትወርክ የሚሰጠውን ድጋፍ ያነጻጽሩ።
የጥበቃ እጅ ሲቀየር ምን ይሆናል?
በልውውጥ ላይ የሚቀመጥ ክሪፕቶ እና በራስዎ ቦርሳ ውስጥ የሚቀመጥ ክሪፕቶ የተለያዩ የጥበቃ ሀላፊነቶች አሏቸው። በልውውጥ ላይ ካለ የመግቢያ መለያ፣ የማረጋገጫ ኮድ እና የአገልግሎቱ የመውጫ ሂደት ወሳኝ ናቸው። በራስዎ ቦርሳ ካለ ግን የሚመለስበት ሚስጥራዊ ሐረግ ሙሉ ሀላፊነት የእርስዎ ነው። ይህን ልዩነት ሳይረዱ ከልውውጥ ወደ የግል ቦርሳ ሲልኩ አደጋው የአድራሻ ብቻ አይሆንም፤ የመግቢያ መረጃን ወደ ማን እንደሚያስረክቡም ይወስናል። ሚስጥራዊ ሐረግን ለማንም አትላኩ፣ በስክሪንሾት ወይም በየቀኑ በሚጠቀሙበት ደመና ላይ አታስቀምጡ።
በኢትዮጵያ የሚጨመር የተጠቃሚ ምርመራ
የኢትዮጵያ ተጠቃሚ የመላኪያ ሂደቱን ከስልክ ባትሪ፣ ከየት እንደሚገናኝ እና ከመለያ ማረጋገጫ ጊዜ ጋር ማያያዝ ይገባዋል። የኔትወርክ መቋረጥ ወይም የኃይል መቋረጥ በመላኪያ መካከል ቢከሰት ቁልፉ እንደገና መጫን የተደጋገመ ግብይት ሊያመጣ ይችላል። ከመቀጠል በፊት የግብይት ታሪክን እና የቦርሳ ቀሪ ሂሳብን ይመልከቱ። ከአገልግሎት ሰጪ የማረጋገጫ መልዕክት ደርሶ እንኳን የሚጠይቀውን መረጃ ይለዩ፤ የKYC ሰነድ መጠየቅ እና የግል ቁልፍ መጠየቅ ፈጽሞ ተመሳሳይ አይደሉም። የክፍያ መንገድ ወይም የአካባቢ ደንብ ጥያቄ ካለ ከሚመለከተው ባለስልጣንና ከአገልግሎቱ የቅርብ ህጋዊ መረጃ ያረጋግጡ።
ከመላክ በፊት የአምስት ደቂቃ ፕሮቶኮል
ማንኛውንም መጠን ከመላክ በፊት ይህን አጭር ሂደት ያድርጉ።
- ተቀባዩን ያረጋግጡ። ስም፣ አድራሻ እና የተጠየቀው ንብረት በተለየ መንገድ ይወዳድሩ።
- ኔትወርኩን ያመሳስሉ። በላኪ እና በተቀባዩ ላይ ያለውን ስም በሙሉ ያንብቡ።
- የተጠቃሚ መብቱን ይፈትሹ። የሚቀበለው ቦርሳ ወይም ልውውጥ ይህን ንብረት በዚህ ኔትወርክ እንደሚደግፍ ያረጋግጡ።
- ክፍያውን ይመልከቱ። ከመላኪያ ክፍያ በተጨማሪ ለግብይቱ የሚያስፈልግ የኔትወርክ ንብረት እንዳለ ይመልከቱ።
- የሙከራ መጠን ይላኩ። መድረሱን እና መቀበያው ቀሪ ሂሳብ ላይ መታየቱን ከዚያ ብቻ ያረጋግጡ።
ትንሽ ሙከራ ሁሉንም አደጋ አያስወግድም
ትንሽ ልውውጥ ጥሩ መከላከያ ነው፣ ግን የሙሉ መጠን ዋስትና አይደለም። የተቀባዩ ሂሳብ የሙከራውን መጠን በትክክል ካሳየ በኋላ የቀረውን ገንዘብ በተመሳሳይ አድራሻ ለመላክ በፊት የማረጋገጫ ደረጃ፣ የመውጫ ገደብ፣ የተቀባዩ የቀሪ ሂሳብ አይነት እና የአድራሻ መለያ ተመሳሳይ መሆናቸውን ይመልከቱ። ሙከራው ትክክለኛ መንገድ እንዳለ ያሳያል፤ ተቀባዩ ማን እንደሆነ ወይም ከዚያ በኋላ ጥበቃው እንደሚሰራ አያረጋግጥም።
ግብይቱን በማስረጃ ይከታተሉ
ከመላክ በኋላ የግብይት መለያ ቁጥርን፣ የተላከበትን ኔትወርክ፣ መጠኑን እና ጊዜውን ያስቀምጡ። የስክሪንሾት ብቻ አትመኑ፤ የግብይት መለያውን በተገቢው የኔትወርክ መመልከቻ ላይ ይፈትሹ። ነገር ግን የመመልከቻ ገጹ ላይ መታየቱ ብቻ ተቀባዩ ልውውጥ ገንዘቡን እንደገና እንደሚያስገባ አይሆንም። የመድረሻ ጊዜ ካለፈ ከዚያ በፊት ተመሳሳይ ግብይት እንደገና አትላኩ። መጀመሪያ የአድራሻ፣ የኔትወርክ እና የማረጋገጫ መረጃን በጽሑፍ ያወዳድሩ።
ችግር ሲከሰት የሚደረገው
ግብይቱ በትክክል ተመዝግቦ ተቀባዩ ሂሳብ ላይ ካልታየ በመጀመሪያ የሚያስተናግደውን ወገን ይለዩ። የተሳሳተ ኔትወርክ ከሆነ ላኪው ልውውጥ ብዙ ጊዜ መመለስ አይችልም፤ ተቀባዩ ቦርሳ በራሱ ቁጥጥር ስር ከሆነ የመመለሻ እድሉ እና ሂደቱ የተለየ ሊሆን ይችላል። የድጋፍ ቡድን ሲያነጋግሩ የግብይት መለያ፣ አድራሻ፣ ኔትወርክ እና ጊዜ ይስጡ፤ ሚስጥራዊ ሐረግ፣ የ2FA ኮድ ወይም የይለፍ ቃል ግን አትስጡ። ኦፊሴላዊ ድጋፍ እንኳን እነዚህን አይጠይቅም።
ምንጭን ራስዎ ይፈትሹ
የቦርሳ መሠረታዊ ጥበቃን ከEthereum ይፋዊ የቦርሳ መረጃ እና ከBitcoin የቦርሳ ጥበቃ መመሪያ ይማሩ። የማስገር መልዕክትን ለመለየት ደግሞ የCISA የማስገር ማስጠንቀቂያን ይመልከቱ። የተለያዩ አገልግሎቶች የመውጫ መስፈርታቸውን ሊቀይሩ ስለሚችሉ በአሮጌ የማህበራዊ መረብ ልጥፍ ፈንታ የአገልግሎቱን የአሁኑን ይፋዊ ገጽ ይጠቀሙ።
የመጨረሻ የደህንነት ልምድ
ትክክለኛው ጥያቄ ክሪፕቶ ደርሷል ወይስ አልደረሰም ብቻ አይደለም። ማን ይቆጣጠረዋል፣ በየትኛው ኔትወርክ ተጓዘ፣ የመመለሻ መንገዱ ምንድነው እና ችግር ቢከሰት ምን ማስረጃ አለ ብለው ይጠይቁ። የግብይት መጠኑ ከቤተሰብ ወጪ ወይም ከአደጋ ቁጠባ ጋር የማይጣጣም መሆኑን ያረጋግጡ። ተጨማሪ የማስተላለፊያ ምክሮችን በየክሪፕቶ ማስተላለፊያ ማዕከላችን ያግኙ፣ እና አዲስ መመሪያዎችን በየCryptoSigy አማርኛ ብሎግ ይከታተሉ። ይህ ጽሑፍ የትምህርት ዓላማ ብቻ ነው፤ የገንዘብ፣ የሕግ ወይም የትርፍ ዋስትና ምክር አይደለም።
